Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn là đơn vị chuyên môn có chức năng tham mưu và tổ chức thực hiện các hoạt động nhằm phòng ngừa, giám sát và hạn chế sự phát sinh, lây truyền nhiễm khuẩn trong bệnh viện. Đây là một bộ phận quan trọng trong hệ thống quản lý chất lượng và an toàn người bệnh, phối hợp với các khoa, phòng để xây dựng môi trường khám chữa bệnh an toàn cho người bệnh, nhân viên y tế và người nhà người bệnh.
1. Chức năng
Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn chịu trách nhiệm tham mưu cho Ban Giám đốc về công tác phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn trong toàn bệnh viện. Khoa đồng thời triển khai, hướng dẫn, kiểm tra và đánh giá việc thực hiện các quy định về vệ sinh môi trường, vệ sinh tay, sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân, khử khuẩn, tiệt khuẩn và xử lý chất thải y tế.
Bên cạnh đó, khoa tham gia phát hiện sớm các nguy cơ nhiễm khuẩn, theo dõi tình hình nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc y tế và đề xuất các biện pháp can thiệp phù hợp nhằm giảm tỷ lệ nhiễm khuẩn và hạn chế sự lan truyền của các tác nhân gây bệnh.
2. Nhiệm vụ
Khoa thực hiện nhiều nhóm nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến an toàn kiểm soát nhiễm khuẩn, bao gồm:
- Xây dựng và triển khai kế hoạch kiểm soát nhiễm khuẩn phù hợp với quy mô và hoạt động chuyên môn của bệnh viện.
- Xây dựng, cập nhật và hướng dẫn thực hiện các quy trình, quy định liên quan đến phòng ngừa nhiễm khuẩn.
- Theo dõi, giám sát tình hình nhiễm khuẩn trong bệnh viện, đặc biệt là các nhiễm khuẩn liên quan đến chăm sóc và điều trị.
- Giám sát việc tuân thủ vệ sinh tay của nhân viên y tế và người chăm sóc người bệnh.
- Hướng dẫn thực hiện các biện pháp phòng ngừa chuẩn và phòng ngừa bổ sung đối với những trường hợp có nguy cơ lây truyền bệnh.
- Kiểm tra việc sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân trong quá trình chăm sóc và điều trị.
- Tổ chức hoặc phối hợp thực hiện khử khuẩn, tiệt khuẩn dụng cụ y tế theo đúng quy trình.
- Quản lý và giám sát hoạt động của khu vực làm sạch, khử khuẩn, đóng gói và tiệt khuẩn dụng cụ.
- Theo dõi, kiểm tra công tác vệ sinh môi trường bệnh viện, vệ sinh buồng bệnh, khu vực công cộng và các khu vực có nguy cơ cao.
- Phối hợp với các đơn vị liên quan trong việc thu gom, phân loại, vận chuyển và xử lý chất thải y tế.
- Tham gia phòng chống và xử lý các vụ việc hoặc ổ dịch nhiễm khuẩn phát sinh trong bệnh viện.
- Phối hợp với khoa Vi sinh và các đơn vị chuyên môn trong việc theo dõi tác nhân gây bệnh, tình hình kháng thuốc và những yếu tố nguy cơ liên quan.
- Tổ chức đào tạo, tập huấn và hướng dẫn nhân viên y tế về các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát nhiễm khuẩn.
- Kiểm tra, đánh giá việc thực hiện các quy định về kiểm soát nhiễm khuẩn tại các khoa, phòng.
- Tham gia nghiên cứu khoa học, cải tiến chất lượng và đánh giá hiệu quả các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn.
3. Các hoạt động chuyên môn chủ yếu
3.1. Giám sát nhiễm khuẩn
Khoa theo dõi và thu thập thông tin liên quan đến tình hình nhiễm khuẩn trong bệnh viện. Hoạt động giám sát giúp phát hiện những bất thường, xác định các yếu tố nguy cơ và đưa ra biện pháp xử lý kịp thời.
Một số nội dung có thể được theo dõi gồm nhiễm khuẩn vết mổ, nhiễm khuẩn đường tiết niệu liên quan đến đặt sonde, nhiễm khuẩn đường máu liên quan đến catheter và các loại nhiễm khuẩn liên quan đến quá trình chăm sóc người bệnh.
3.2. Vệ sinh tay
Vệ sinh tay là một trong những biện pháp cơ bản và hiệu quả để hạn chế sự lây truyền của vi sinh vật trong cơ sở khám chữa bệnh.
Khoa có trách nhiệm hướng dẫn nhân viên y tế thực hiện vệ sinh tay đúng thời điểm, đúng kỹ thuật; đồng thời kiểm tra mức độ tuân thủ và đề xuất các giải pháp cải thiện khi cần thiết.
3.3. Khử khuẩn và tiệt khuẩn
Khoa tổ chức hoặc giám sát quy trình xử lý dụng cụ y tế từ khi tiếp nhận dụng cụ đã sử dụng, làm sạch, khử khuẩn, kiểm tra, đóng gói đến tiệt khuẩn và bảo quản.
Việc thực hiện đúng quy trình nhằm bảo đảm dụng cụ được xử lý an toàn trước khi sử dụng cho người bệnh, đặc biệt đối với các dụng cụ sử dụng trong phẫu thuật, thủ thuật và các kỹ thuật xâm lấn.
3.4. Vệ sinh môi trường
Công tác vệ sinh môi trường bao gồm vệ sinh buồng bệnh, khu vực điều trị, hành lang, nhà vệ sinh, khu vực thủ thuật và các vị trí có nguy cơ ô nhiễm cao.
Khoa kiểm tra việc thực hiện vệ sinh, khử khuẩn bề mặt và phối hợp với các bộ phận liên quan để bảo đảm môi trường bệnh viện luôn được duy trì ở trạng thái phù hợp với yêu cầu kiểm soát nhiễm khuẩn.
3.5. Quản lý chất thải y tế
Khoa phối hợp hướng dẫn việc phân loại chất thải ngay tại nơi phát sinh, sử dụng đúng dụng cụ chứa, thu gom và vận chuyển theo quy định.
Đặc biệt, chất thải có nguy cơ lây nhiễm phải được quản lý riêng và xử lý phù hợp nhằm hạn chế nguy cơ phơi nhiễm đối với nhân viên y tế, người bệnh, người nhà và nhân viên vệ sinh.
3.6. Phòng ngừa và xử lý các trường hợp có nguy cơ lây nhiễm
Khi xuất hiện người bệnh mắc hoặc nghi ngờ mắc bệnh truyền nhiễm, khoa phối hợp với các đơn vị điều trị để triển khai các biện pháp phòng ngừa phù hợp.
Tùy theo đường lây truyền, bệnh viện có thể áp dụng các biện pháp phòng ngừa chuẩn kết hợp với phòng ngừa tiếp xúc, giọt bắn hoặc qua đường không khí. Mục tiêu là hạn chế tối đa nguy cơ lây nhiễm chéo trong cơ sở y tế.
4. Công tác đào tạo và hướng dẫn
Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn có vai trò đào tạo và cập nhật kiến thức cho nhân viên y tế, nhân viên vệ sinh và những đối tượng có liên quan.
Nội dung đào tạo thường tập trung vào vệ sinh tay, phòng ngừa chuẩn, sử dụng phương tiện phòng hộ cá nhân, xử lý dụng cụ y tế, vệ sinh môi trường, phân loại chất thải và xử trí các tình huống phơi nhiễm nghề nghiệp.
Ngoài đào tạo định kỳ, khoa có thể tổ chức hướng dẫn bổ sung khi bệnh viện xuất hiện nguy cơ dịch bệnh hoặc khi có thay đổi về quy trình chuyên môn.
5. Phối hợp với các khoa, phòng
Kiểm soát nhiễm khuẩn là hoạt động liên quan đến toàn bộ bệnh viện nên khoa không hoạt động độc lập mà phải phối hợp thường xuyên với nhiều đơn vị.
Khoa phối hợp với các khoa lâm sàng trong việc giám sát nhiễm khuẩn và thực hiện các biện pháp phòng ngừa; phối hợp với khoa cận lâm sàng trong theo dõi vi sinh; phối hợp với bộ phận dược trong những vấn đề liên quan đến sử dụng kháng sinh; đồng thời phối hợp với bộ phận hành chính, vệ sinh và các đơn vị liên quan trong công tác môi trường và xử lý chất thải.
6. Kiểm tra và đánh giá
Khoa tiến hành kiểm tra việc tuân thủ các quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn tại các khoa, phòng. Nội dung kiểm tra có thể bao gồm vệ sinh tay, sử dụng phương tiện phòng hộ, vệ sinh môi trường, phân loại chất thải, xử lý dụng cụ và thực hiện các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm.
Kết quả kiểm tra được tổng hợp, phân tích và báo cáo cho lãnh đạo bệnh viện. Đối với những nội dung chưa đạt yêu cầu, khoa đề xuất biện pháp khắc phục và theo dõi kết quả cải thiện.
7. Nhân lực và tổ chức hoạt động
Tùy theo quy mô và đặc điểm của từng bệnh viện, Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn có thể gồm lãnh đạo khoa, bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và các nhân viên chuyên trách khác.
Các bộ phận chuyên môn có thể được phân công phụ trách từng lĩnh vực như giám sát nhiễm khuẩn, vệ sinh môi trường, khử khuẩn – tiệt khuẩn, quản lý chất thải, đào tạo và kiểm tra tuân thủ.
Việc phân công nhiệm vụ cần bảo đảm rõ ràng trách nhiệm, có sự phối hợp giữa các vị trí và đáp ứng yêu cầu hoạt động kiểm soát nhiễm khuẩn của bệnh viện.
8. Ý nghĩa của Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn
Hoạt động của Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm trong bệnh viện, bảo vệ người bệnh và nhân viên y tế, đồng thời nâng cao chất lượng chăm sóc và điều trị.
Một hệ thống kiểm soát nhiễm khuẩn hiệu quả không chỉ tập trung vào xử lý khi nhiễm khuẩn đã xảy ra mà còn chú trọng phòng ngừa từ đầu thông qua giám sát nguy cơ, đào tạo nhân viên, chuẩn hóa quy trình và thường xuyên đánh giá việc tuân thủ.
Do đó, Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn giữ vai trò kết nối nhiều hoạt động trong bệnh viện, từ chăm sóc người bệnh, vệ sinh môi trường, xử lý dụng cụ đến quản lý chất thải và phòng chống dịch bệnh. Hiệu quả hoạt động của khoa có ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn người bệnh và chất lượng chung của bệnh viện.